DÖNERTAŞ SEBİLİ

İzmir Anafartalar Caddesi ile 945.Sokak’ın kesiştiği köşede bulunan bu çeşme ve sebil Osmanzade Seyit İbrahim Rahmi Efendi tarafından 1814 yılında yaptırılmıştır. İzmir’in en bakımlı çeşmelerinden olan bu çeşmenin köşesindeki sütunun dönmesinden ötürü de Dönertaş olarak isimlendirilmiştir.

Çeşme ve sebil dikdörtgen planlı olup, kesme taştan yapılmış, üzeri kubbe ve alaturka kiremitle örtülmüştür. Sebile 945.Sokak’taki bir kapıdan girilmekte ve her iki yönde de birer sebil penceresi bulunmaktadır. Sebilin iki penceresi arasında, köşesinde bezemeli başlıklar ve yuvarlak bir mermer sütun bulunmaktadır. Tümüyle mermer kaplı olan cephe bitkisel motiflerle, yazı frizleri bezenmiştir.

TİRE - HAFSA HATUN ÇEŞMESİ

İzmir’in Tire ilçesinde bulunan Hafsa Hatun Çeşmesi’nin yapım tarihini belirten bir kaynağa rastlanmamıştır. Ancak halk arasındaki söylentiye göre Hafsa Hatun tarafından yaptırılmıştır. Yapı üslubundan XVII. Yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Çeşme moloz taş ve tuğlaların alternatifli olarak dizilmesinden meydana getirilmiştir. Tek cepheli dikdörtgen planlı çeşmenin önünde yuvarlak bir kemerin içerisine ayna taşı yerleştirilmiştir. Kemerin üst noktası uzatılarak sivri bir kemer şekline dönüştürülmüş ve üstü kırma bir çatı ile örtülmüştür. Çeşmenin yalak taşı Helenistik döneme ait bir lahittir. Günümüzde kullanılmamaktadır.

Tire ilçesinde bu çeşme dışında XVII.-XVIII. yüzyıllara tarihlendirilen çeşmeler bulunmaktadır. Bu çeşmelerin bazılarının kitabeleri bulunmadığından kimin tarafından ve ne zaman yapıldıkları konusunda yeterli bilgi bulunmamaktadır

URLA - ŞADIRVAN

İzmir’in Urla ilçesi Yenice Mahallesi, Kapan Sokak’ta bulunan Hacı Turan (Kapan) Camisi’nin önündeki meydanda bulunan bu şadırvan Ahmet Bey isimli bir kişi tarafından 1818 yılında yaptırılmıştır.

 XIX. yüzyıl üslubundaki şadırvan sekiz sütunu birbirine bağlayan kemerleri ile Bursa kemerlerine benzemektedir. Şadırvanın üzeri ahşap bir çatı ile örtülüdür. Şadırvanın ahşap tavanının içerisinde XIX. yüzyıl sivil mimarisinde sık sık rastlanan resimlere yer verilmiştir. Burada XIX. yüzyıl Urla’sına ait çeşitli görünümler bulunmaktadır.

URLA - MERMERLİ ÇEŞME

Eser, Urla İlçe merkezi’nde Mustafa Kemal Caddesi’ndedir. Halk arasında Mermer Çeşme ya da Çarşı Çeşmesi isimleriyle de tanınmaktadır. Düzgün şekillendirilmiş mermer bloklardan inşa edilmiştir. Dikdörtgen şekilli yerden yaklaşık on beş yirmi santim yukarıda bir temel üzerindeki eserin; aşağıdan yukarıya doğru piramidal bir kaidesi vardır. Bu kaide üzerinde dikdörtgen şekilli mermer bloklarla ikinci bir kaide inşa edilmiştir. Bu ikinci kaidenin üzerinde ise yine dikdörtgen şekilli bir mermer blok uzatılarak adeta bir dikili taş ile çeşme yapısı taçlandırılmıştır. Günümüzde bu blok üzerinde sonradan bir bayrak direği dikilerek bir Türk bayrağı çekilmiştir.

Konik piramidal kaide ile dikili taş arasında kalan bölüm eserin çeşme işlevli bölümüdür. Üst kısımda yer alan dikili taş ise eserin Kurtuluş savaşı anısına dikilmiş bölümüdür. Dört cepheli şekilde tasarlanmış çeşmenin her cephesi üzerinde birer musluk vardır. Bu muslukların önünde birer mermer kurna yer almaktadır. Muslukların ayna taşları yine yekpare mermer bloklardan işlenmiş ve üst kesimleri yuvarlak kemerli bir formda şekillendirilmiştir. Bu ayna taşlarının her iki yanına da birer dikdörtgen şekilli mermer blok konulmuştur.

                             HAMAMLAR

İSA BEY HAMAMI

İsa Bey Camii'yle birlikte yapılmıştır. Klasik Türk hamamının tüm özelliklerini gösterir. Tüm mekanları kubbelidir.

KÜPLÜ HAMAM

Paşaoğullarından Hibetullah tarafından 1427 yılında yaptırılmıştır. Arastaya giden cadde üzerinde kentsel sit alanı içinde kalmaktadır. II. Murat zamanında Taş Han ve İncirli Mescit ile birlikte yapıldığı düşünülmektedir. Bu hamamda bulunan mermer küpün göbeğinde, kabartma bir şerit halinde on beş süvari bir bayram gününü kutlamaktadır. Bu küpün şimdi İstanbul Ayasofya Müzesi'nde bulunmaktadır.
Hamamın soyunma salonundaki havuz üstüne konmuş olan mermer küp yüzünden, Küplü hamam adını almıştır. Ana caddeye ve arka sokağa açılan iki adet kapısı bulunmaktadır. Hamam tek eyvanlı, üç halvetli, az rastlanır bir plan göstermektedir. Hamamın her kubbesi birbirinden farklı bir mimari anlayışa sahiptir.
Sıcaklık bölümünün kapısının karşısına denk gelen halvet zengin mermer süslemeye sahiptir. Dört köşe zeminin ortasındaki yuvarlak, deniz dalgası şeklinde bal köpüğü rengi yekpare somakinden yapılmıştır. Bunun etrafını, yeşil, kırmızı, beyaz somakinlerden stilize edilen köşeli vazolarla yapılmış motifler çevrelenmiştir. 2007 yılında restorasyona başlamış, 2008 yazında tamamlanmıştır.

MEVLANA HACI HEKİM HAMAMI

Hacı Hekim Cami'sine vakfedilen hamam Eski Bahçıvan Pazarı'nın karşısında yer almaktadır. Erkekler ve kadınlar için iki bölüme ayrılan hamam; 22x30 m ölçüsünde olup toplam 24 kubbe ile örtülüdür. Cadde boyundaki soyunmalık bölümlerinin kubbeleri büyüktür. Dördü orta, on altısı küçük kubbe olup iki de tonoz örtü vardır.

Hamamın duvarları 1 - 1,5 m genişliğinde olup, almaşık duvar tekniğinde yapılmıştır. Erkekler hamamının kapısı çarşıya açılmıştır. Caddeye bakan kapı kanadının istinat ettiği klasik, sivri kemerin içinde, Bursa tipinde bir kemer yapılmıştır. Kadınlar kısmının kapısı yan cephede Kulaksız Camii'ne bakmaktadır. Kubbelerdeki fanus ve cam örtülü altıgen yıldız biçimindeki küçük deliklerden, hamam ışık almaktadır.
Değişik zamanlarda çeşitli onarımlar geçirmekle birlikte, 2008 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından esaslı onarımı yapılmıştır.

ŞEYTAN HAMAMI (LOUTROS)

Can Dede Tepesi'nin eteğinde yer alan ve mezar tipindeki yapı, şeytan Hamamı olarak bilinir. İlçe merkezine 2 km uzaklıktadır.

BERGAMA - HACI HEKİM HAMAMI

İzmir'in Bergama ilçesinde bulunan Hacı Hekim hamamının kitabesi günümüze kadar gelmediğinden yapım tarihi kesinlik kazanmamıştır.Ancak,Hacı hekim isimli bir kişi tarafından 1513 tarihinde camii ve arasta yaptırılmıştır.Hamamında camii ile birlikte bu tarihte yaptırıldığı sanılmaktadır.Hamam moloz taş ve tuğladan dikdörtgen planlı olarak yapılmıştır. Soyunmalık bölümünün ortasında dikdörtgen silmeli çerçeve içerisine alınmış yuvarlak kemerli mermerden giriş kapısı bulunmaktadır. Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir. Soğukluk bölümü kareye yakın dikdörtgen planlı olup, üzeri kasnaklı kubbe ile örtülüdür. Sıcaklık bölümü dikdörtgen planlı ve kubbelidir. Çevresinde halvet hücreleri, ortasında da göbek taşı bulunmaktadır. Külhan kısmı hamama bitişik olarak eklenmiştir.

SELÇUK/EFES - SKOLASTİKA HAMAMI

Efes’te yaşayan zengin Romalı bayan Skolastika tarafından yaptırıldığı anlaşılan hamam, M.S 400 yıllarına tarihlenmektedir.Dört bölümden oluşan hamamın soğuk bölümde bir havuz bulunur.Ayrıca sıcak su buharları duvarlardan borularla geçirilir ki bu,bugünün teknolojisi içinde ve gelişmişlik düzeyi doğrultusunda şaşırtıcı karşılanmaz.Oysa o döneme göre şaşırtıcıdır.Efes’te gelişen uygarlığın düzeyini anlamamız açısından da ilginçtir.Ayrıca tümüyle merkezi sistemle ısıtılan hamam mermer kullanımında ilginç bir örneğini oluşturur.

TİRE - HEKİM HAMAMI

İzmir'in Tire ilçesinde bulunan bu hamamın kitabesi günümüze gelemediği gibi kaynaklarda da yeterli bilgiye rastlanmamıştır. Günümüzde oldukça harap durumda olan hamamın mimari yapısından XIII. yüzyılın sonunda Aydınoğulları döneminde yapıldığı sanılmaktadır. Moloz taş ve tuğladan yapılmış olan hamam dikdörtgen planlıdır. Soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelen hamamın soğukluk kısmı kare planlı olup, üzeri kubbe ile örtülüdür. Ilıklık tonoz örtülü ve dikdörtgen şekildedir. Sıcaklık kare planlıdır. Üzeri soğuklukta olduğu gibi yüksek yuvarlak kasnaklı, tuğla kubbe ile örtülüdür.